Om- en omwoningen Rietveld, Reeuwijk

In 1957 kreeg Gerrit Rietveld de opdracht voor het ontwerpen van 52 sociale huurwoningen in het uitbreidingsplan van Van Embden voor Reeuwijk-Brug. Deze woningen zijn verdeeld in 6 blokken gelegen tussen de Jan van Hoofstraat, Erasmusweg en Van Goghstraat. De blokken volgen de rechte straten gebaseerd op de oude polderstructuur. Het is een bijzonder voorbeeld van vernieuwende naoorlogse woningbouw. Door de terugliggende achtergevels, afgewisseld met de vlakke voorgevels levert dit in de langsrichting een plastisch beeld op. De strak gedetailleerde witte dakrand ligt vlak met de voorgevel; bij de terugliggende delen ontstaat hier dus een overstek. Bij de kopgevels resulteert dit in een open en een gesloten hoek. Door de kenmerkende doorgaande dakrand, de rechte straten en uniforme buitenruimte ontstaat samenhang tussen de zes blokken en werkt het geheel als een ensemble.

In het oeuvre van Rietveld nemen de om-en-omwoningen een bijzondere plek in. Het is één van zijn weinige gerealiseerde sociale woningbouwprojecten en het enige waarbij Rietveld een gelijkwaardige voor- en achtergevel heeft gerealiseerd. Dit was één van de belangrijkste stedenbouwkundige en architectonische kenmerken van het Kernhuis project “een nieuwe volkswoning”. Het Kernhuis project was een zoektocht van Rietveld om een zo efficiënt mogelijk woning te ontwerpen, waarbij er zo min mogelijk oppervlakte naar verkeersruimte gaat en waardoor de leefruimte zo groot mogelijk konden worden. In de periode na de tweede wereldoorlog was er een grote behoefte aan woningen en was het bouwen duur. Rietveld ging dus opzoek naar een indeling waarbij zoveel mogelijk van het beschikbare oppervlakte naar de leefruimten ging. De om-en-omwoningen in Reeuwijk zijn een nadere uitwerking van dit onderzoek. Met beperkte middelen heeft Rietveld met de terugliggende achtergevel naast de vlakke voorgevel en het eenvoudige volume van de bergingen een grote plasticiteit en ritmiek bereikt. De zorgvuldig ontworpen puien tussen de metselwerk penanten spelen hierbij een belangrijke rol.

Vermoedelijk door de slechte uitvoering in 1959 waren de woningen in 1980 al toe aan een grondige renovatie. Hierbij zijn alle kozijnen vervangen door kozijn met een andere indeling en zijn de beglaasde borstweringen vervangen door rabatdelen. Op het bestaande platte dak is een flauw hellend dak geplaatst. De stalen UNP dakrand is verdwenen achter houten boeibord en is er een uitwendige goot aangebracht. Zowel de kozijnen, als de boeiborden zijn een donkerbruin geschilderd. In de loop van de tijd zijn in de tuinen een diversiteit aan bergingen en erfafscheiding geplaatst waardoor er een erg rommelig straatbeeld is ontstaan.
Ruim 40 jaar na de vorige renovatie zijn de woningen opnieuw toe aan een grondige renovatie. Deze renovatie wordt ook aangegrepen om de energieprestatie van de woningen significant te verbeteren. De woningen worden opgewaardeerd van energie label E/F naar B. Bij deze renovatie worden bij alle woningen de hellende daken verwijderd, zodat de oorspronkelijke UNP dakrand weer zichtbaar wordt. Bij 5 blokken worden de bestaande kozijnen weer in de oorspronkelijke witte kleur geschilderd en de rabatdelen in de borstwering een verwijzing gemaakt naar de oorspronkelijke grijsgroene en grijsblauwe kleur. Bij het zesde blok (het zuid- oostelijke blok) krijgt ene restauratieve aanpak en wordt ook de oorspronkelijke kozijnindeling weer teruggebracht inclusief de diverse glassoorten en de gekleurde borstweringen achter het glas. Daarnaast krijgen alle woningen eenzelfde berging op de kop van de oorspronkelijke gemetselde berging en een groene erfafscheiding waardoor er weer een uniform en net straatbeeld zal ontstaan. De gemeente zal op haar beurt de openbare ruimte aanpassen en vergroenen zodat deze klimaat adaptief is